مقدمه و هدف: امروزه نقش موثر مواد آلی در بهبود بهره وری خاک به اثبات رسیده است. با توجه به حساسیت بخش پایدار ماده آلی نسبت به شیوه های مدیریت اراضی، علاوه بر محتوی کل مواد آلی، بررسی روند تغییر ترکیبات مختلف آن نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. در واقع ترکیبات هیومیکی مواد آلی از متغیرهای کارآمد در تعیین تکامل ماده آلی و میزان تثبیت کربن در سیستم خاک می باشند که کیفیت و کمیت آنها تحت تاثیر نوع پوشش اراضی متفاوت خواهد بود. با توجه به گستردگی کاربری اراضی شمال کشور، پژوهش حاضر به بررسی اثرات این پوشش اراضی بر محتوی مواد آلی خاک و ترکیبات هیومیکی آن پرداخته است. مواد و روش ها: در این راستا مطالعه ای در حوضه آبخیز رود تجن و در پنج کاربری شامل جنگل راش، جنگل کاری ون، جنگل کاری کاج سیاه، توده مخروبه و اراضی کشاورزی انجام شد. در هر کاربری هشت نقطه انتخاب و نمونه های خاک در یک سطح 25 × 25 تا عمق 15 سانتی متری برداشت شدند. یافته ها: بیشترین محتوی مواد آلی (4/68 درصد)، اسید فولویک (668/750 میلی گرم بر صد گرم خاک) و اسید هیومیک (976/620 میلی گرم بر صد گرم خاک) در پوشش تحت اراضی کشاورزی مشاهده شد. برخی مشخصه های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک نیز اندازه گیری شدند که تنها درصد سیلت بین کاربری ها تفاوت معنی داری نشان نداد. نتیجه گیری: هرچند مطابق نتایج بالاترین سهم ترکیبات آلی در عرصه کشاورزی مشاهده شد با این حال با توجه به نتایج تحلیل مولفه های اصلی، شرایط خاک از نظر تغذیه ای و فعالیت های میکروبی در عرصه های جنگلی مطلوب تر بوده و می توان کیفیت بهتر بقایا در کنار شرایط مساعد محیطی و فعالیت های میکروبی بیشتر را عامل کاهش نرخ تجمع بقایای آلی به دنبال فرآیند تجزیه و معدنی سازی مواد آلی در کاربری جنگل دانست. نتایج این پژوهش به اهمیت قابل توجه حفظ جنگل های طبیعی تاکید می نماید. همچنین در مناطق جنگلی تخریب یافته شمال کشور، استقرار گونه درختی ون می تواند گونه منتخب جهت بهبود شاخص های کیفی و سلامت خاک مدنظر قرار گیرد.

هدف از این مطالعه بررسی تغییرات سطح جنگل حوزه شهرستان ایلام از سال 1344 تا 1385 است. نقشه کاربری اراضی مربوط به سال 1344 از روی فتوموزائیک رقومی به دست آمده از عکس های هوایی 1.20000 تهیه شد. برای تهیه نقشه پوشش و کاربری راضی سال 1385 از داده های ماهواره ای سنجنده  LISS III ماهواره IRS-1C استفاده شده است. پس از بررسی کیفیت رادیومتری و هندسی تصاویر ماهواره ای و تصحیح آن ها، برای استخراج بهتر اطلاعات از پردازش های مختلف بهبود و بارزسازی تصاویر، نسبت گیری های طیفی و ایجاد شاخص های گیاهی، تبدیل تسلدکپ و تجزیه مولفه های اصلی استفاده شده است. بهترین مجموعه باندی برای طبقه بندی با استفاده از روش OIF انتخاب شدند و با استفاده از الگوریتم های حداکثر احتمال و حداقل فاصله طبقه بندی یک بار به 6 طبقه کاربری/پوشش (جنگل، مرتع، زراعی، باغ، مناطق مسکونی و اراضی لخت) و بار دیگر به 2 طبقه جنگل و غیر جنگل شدند. ارزیابی درستی نتایج به دست آمده از طبقه بندی ها با نقشه واقعیت زمینی نمونه ای نشان می دهد که بالاترین صحت کلی مربوط به نقشه به دست آمده از طبقه بندی با استفاده از الگوریتم حداکثر احتمال با صحت کلی 83 درصد و ضریب کاپای 0.78 برای طبقه بندی جنگل- غیرجنگل می باشد. نتایج به دست آمده از مقایسه دو نقشه به دست آمده از طبقه بندی مربوط به ابتدا و انتهای دوره زمانی نشان می دهد که در طول 42 سال حدود 16000 هکتار از سطح مناطق جنگلی منطقه کاسته شده است.

حفظ و نگهداشت آب و جلوگیری از هدررفت آن، از مهمترین کارکردهای اکوسیستم های جنگلی است که به سبب کاهش حوادثی مانند سیل و خشکسالی، جایگاه مهمی در تامین رفاه و نیازهای بشر دارد. به منظور بررسی تاثیر پوشش جنگلی بر کاهش رواناب، ابتدا نقشه واحدهای همگن بر اساس کاربری، پوشش گیاهی و گروه های هیدرولوژیک تهیه و در هر واحد شماره منحنی تعیین گردید. سپس مشخصه های زمان تاخیر و زمان تمرکز حوضه محاسبه و بعد اطلاعات محاسبه شده وارد مدل HEC-HMS 3.0.1 گردیده و مدل برای شش رویداد بارش اجرا شد. برای نشان دادن اثر پوشش جنگلی بر رواناب، چهار سناریو برای آینده حوضه پیش بینی شد و مدل برای هر سناریو مجددا اجرا گردید. نتایج نشان داد که با افزایش سطح جنگلها در منطقه (سناریو یک)، مقادیر مربوط به تلفات اولیه و زمان تاخیر حوضه افزایش و شماره منحنی متوسط وزنی حوضه کاهش و به دنبال آن دبی پیک سیلاب کاهش می یابد که نشان دهنده تاثیر پوشش درختی در جلوگیری از هدررفت آب و نگهداری آن در خاک است. همچنین با افزایش سطح جنگلهای منطقه، به طور متوسط در هر واقعه سیل، 2.7 میلیون مترمکعب آب به جای هرز رفتن، در خاک نفوذ می کند.

سابقه و هدف: تخریب رویشگاههای جنگلی و تغییر کاربری اراضی از جمله عوامل مؤثر بر تغییرپذیری مشخصه های خاک به شمار می-روند. مشخصه های میکروبی و فعالیت های آنزیمی، به عنوان شاخص های سلامت خاک، پویاترین و حساس ترین مشخصه های خاک محسوب می شوند که نقش مهمی در چرخه عناصر غذایی، حاصل خیزی درازمدت و جریان انرژی در خاک دارند. این مشخصه ها اطلاعات مفید و کاملی در مورد چرخه بیوژئوشیمیایی عناصر نشان می دهند، زیرا نسبت به تغییرات در محیط خاک به سرعت واکنش نشان داده و اطلاعات جامعی در خصوص وضعیت فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک ارائه می دهند. مواد و روش ها: با هدف مطالعه و ارزیابی اثر پوشش های جنگلی، مرتعی و زراعی بر مشخصه های میکروبی و فعالیت های آنزیمی خاک، رویشگاه ییلاقی کدیر از توابع بخش کجور در جنوب شرقی شهرستان نوشهر مورد توجه قرار گرفت. در پژوهش پیش رو چهار نوع پوشش گیاهی شامل جنگل لور-اوری (Carpinus orientalis-Quercus macrocarpa )، اراضی مرتعی با پوشش غالب و قرق Astragalus balearicus-Teucrium subspinosum، اراضی مرتعی با پوشش غالب و قرق Stachys byzantinaو اراضی دیم زار گندم (Triticum aestivum) انتخاب شد. پس از بازدید و شناسایی مناطق، در هر یک از کاربری های مورد مطالعه سه ترانسکت (به فاصله 50 متر از همدیگر) به طول 200 متر پیاده و نمونه های خاک در یک سطح 25 سانتی متر × 25 سانتی متر تا عمق 15 سانتی متری در ابتدا، وسط و انتهای هر ترانسکت برداشت شدند. در مجموع 9 نمونه خاک از هر کاربری جهت آنالیز مشخصه های فیزیکوشیمیایی، زیستی، میکروبی و فعالیت های آنزیمی به آزمایشگاه انتقال داده شد. یافته ها: نتایج تجزیه واریانس حاکی از آنست که بیشترین مقادیر مشخصه های پایداری خاکدانه، محتوی رس، رطوبت، کربن آلی، نیتروژن کل، کربن آلی ذره ای، نیتروژن آلی محلول، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم قابل جذب، زیتوده ریزریشه، نیترات و معدنی شدن نیتروژن خاک و کمترین مقادیر مشخصه های جرم مخصوص ظاهری و نسبت کربن به نیتروژن خاک به رویشگاه جنگلی اختصاص داشته است. بیشترین مقدار محتوی شن و کمترین مقادیر مشخصه های سیلت و کربن آلی محلول در کاربری زراعی مشاهده شد. مشخصه های pH، هدایت الکتریکی، نیتروژن آلی ذره ای و آمونیوم تفاوت های آماری معنی داری را در بین کاربری های مورد مطالعه نشان ندادند. بیشترین مقادیر مشخصه های تنفس پایه، تنفس برانگیخته، زیتوده میکروبی کربن، زیتوده میکروبی نیتروژن، زیتوده میکروبی فسفر، اوره آز، اسید فسفاتاز، آریل سولفاتاز و اینورتاز در رویشگاه جنگلی مشاهده شد در حالی که شاخص های میکروبی مورد مطالعه (ضریب متابولیکی، سهم میکروبی و شاخص قابلیت دسترسی به کربن) تفاوت های آماری معنی داری را در بین کاربری ها نشان نداده اند. تحلیل مولفه های اصلی (PCA) نیز حاکی از وجود فعالیت های میکروبی، آنزیمی، زیستی و حاصل خیزی بیشتر خاک در رویشگاه جنگلی بوده و موقعیت مکانی کاملا متفاوتی را نشان می دهد. نتیجه گیری: به طور کلی نتایج این تحقیق نشان داد که مشخصه های مختلف خاک تحت رویشگاه جنگلی از وضعیت بهتری نسبت به سایر رویشگاه های مورد مطالعه برخوردار می باشند، در حالی که تخریب جنگل و تغییر کاربری اراضی با افت شاخص های کیفیت مواد آلی و خاک باعث کاهش فعالیت های فعالیت های میکروبی و بیوشیمی خاک می شود.

متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد. لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

در پیشگیری از آتش سوزی ها و کاهش اثرات آنها، مدیریت آتش سوزی جنگل نقش بسیار بزرگی دارد. این تحقیق با هدف تعیین معیارهای موثر بر وقوع آتش سوزی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و شبکه عصبی مصنوعی در عرصه های منابع طبیعی چهار شهرستان از استان گلستان انجام شد. جهت تعیین میزان تاثیر هر پارامتر در رخداد آتش سوزی تعداد 37 نمونه از مناطق آتش سوزی و 37 نمونه از سایر مناطق به صورت تصادفی انتخاب شد تا در تجزیه و تحلیل های روش MLP استفاده شوند. برای تهیه شبکه بین معیارهای استفاده شده و وقوع آتش سوزی از شبکه ای با تابع هیپربولیک استفاده شد. نتایج نشان داد که میزان بارندگی و فاصله از جاده بیشترین نقش را در وقوع آتش سوزی ایفا می کنند. در مرحله آموزش نتایج اعتبار سنجی نشان داد بهترین شبکه در اجرای 4 و تکرار 450 بهترین شبکه با میزان میانگین مربعات خطای نهایی برابر 0038/0 بدست آمد. همچنین حدود 95 درصد داده های آتش سوزی های بوقوع پیوسته و 84 درصد از داده های غیرآتش سوزی به درستی طبقه بندی شدند. در نهایت براساس وزن های بدست آمده برای هر معیار و با استفاده از نقشه های معیارهای مورد استفاده، نقشه پتانسل خطر وقوع آتش سوزی برای منطقه مورد مطالعه بدست آمد. نتایج نشان داد که الگوریتم پرسپترون چندلایه و تابع هاپربولیک در ایجاد ارتباط بین داده های مورد استفاده و وقوع آتش سوزی کارا بوده و شبکه، مدلی با 2 لایه مخفی و 12 نرون بهترین صحت را نشان داد و همچنین میزان ضریب همبستگی 80/0 بود.

بهره برداری از جنگل با تاثیر بر فرایند چرخه ی مواد مغذی، بر کیفیت آب تأثیر می گذارد و سبب می شود که مواد مغذی محلول در گیاه شسته شود و از طریق خاک به جریان های رودخانه ای برسد. نوع و شیوه ی عملیات بهره برداری، عاملی مهم در مقدار مواد مغذی خارج شده از منطقه است. هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر تغییر پوشش گیاهی در پی بهره برداری از جنگل بر پارامترهای کیفیت رواناب، در بخش گرازبن جنگل آموزشی و پژوهشی خیرود است. برای این تحقیق، در مقیاس پلات های دو متر مربعی و در قالب چهار تکرار مبتنی بر بارندگی های طبیعی از آذر 1393 تا آذر 1394 (در طی یک سال) نمونه های آب جمع آوری و پارامترهای هدایت الکتریکی، غلظت املاح محلول در آب، اسیدیته و مقدار کاتیون ها و آنیون ها آزمایش شد. نتایج نشان داد که به جز اسیدیته، بین تمام پارامترهای کیفیت رواناب ذکرشده و چهار منطقه (شاهد، منطقه ی بهره برداری شده به روش تک گزینی، منطقه ی بدون پوشش تاجی و مسیر چوبکشی) بررسی شده در دو کلاسه ی شیب (0 تا 20 درصد و 20 تا 40 درصد)، اختلاف معنی داری در سطح 01/0 وجود دارد. همچنین ضرایب همبستگی اسپیرمن بین کاتیون ها و آنیون ها نشان داد که همبستگی مثبت در سطح 01/0 درصد بین کلسیم و منیزیم و همبستگی مثبت در سطح 05/0 درصد بین سدیم و پتاسیم، در بین چهار منطقه ی بررسی شده وجود دارد. با کاهش پوشش تاجی و گیاهی در اثر بهره برداری، مقدار پارامترهای هدایت الکتریکی، غلظت املاح محلول در آب و مقدار کاتیون ها و آنیون ها افزایش می یابد؛ بنابراین بهره برداری از جنگل با افزایش کاتیون ها و آنیون های رواناب تولیدشده، سبب کاهش کیفیت رواناب می شود.

سابقه و هدف: یکی از راهکارهای شناسایی بهترین گونه درختی اثرگذار بر گردش مناسب عناصر غذایی در خاک و گیاه و همچنین چرخه کربن، مطالعه کیفیت خاک و کمیت عناصر غذایی خاک می باشد. برای رسیدن به این هدف، میزان عناصر غذایی و ذخیره کربن آلی در سه نوع پوشش جنگلی صنوبر و یک نوع پوشش جنگلی سوزنی برگ در منطقه صفرابسته گیلان اندازه گیری و مورد بررسی قرار گرفتند.مواد و روش ها: پوشش های جنگلی مورد مطالعه در کنار هم واقع بود. هر نوع پوشش جنگلی به سه قسمت تقسیم شد و هر قسمت به عنوان یک تکرار در نظر گرفته شد. در هر تکرار یک پروفیل به عمق یک متر حفر شد و از اعماق مختلف نمونه خاک تهیه شد. برخی از خصوصیات شیمیایی اعم از واکنش، آهک و مواد آلی خاک، همچنین مقدار عناصر غذایی قابل جذب (Ca ,Mg ,K ,P ,N و عناصر کم مصرف) زیر هر پوشش در سه تکرار انداره گیری شد.یافته ها: نتایج نشان داد که مقادیر کربن آلی، نیتروژن کل و فسفر قابل جذب در پوشش صنوبر deltoides M.77.5 بیشترین مقدار بود اما پتاسیم در نمونه شاهد بیشتر از بقیه اندازه گیری شد. عناصر ضروری کم مصرف به ویژه آهن و مس در خاک زیرپوشش های صنوبر deltoides M.77.5 و caspica به ترتیب کمترین و بیشترین مقدار را داشتند. بیشترین مقدار ذخیره کربن در خاک زیر پوشش 71.85 deltoides M.77.5 تن در هکتار اندازه گیری شد. به جز کلسیم و منیزیم بقیه عناصر از سطح به عمق کاهش معنی داری داشتند که این اختلافات در برخی عناصر مانند کربن آلی زیاد و در برخی دیگر مانند پتاسیم کم بود.نتیجه گیری: مواد آلی در خاک زیر پوشش های مختلف اختلاف معنی داری داشت که این اختلاف نتیجه برهم کنش میان پوشش های مختلف جنگلی با خاک و قدرت ایجاد شرایط گوناگون تجزیه و ذخیره ماده آلی در خاک های مذکور می باشد. از طرفی مقدار مواد آلی بالا در پوشش deltoides M.77.5 باعث افزایش نیتروژن و فسفر خاک گردید و از طرف دیگر افزایش مقدار فسفر خاک در همین پوشش باعث کاهش آهن و مس قابل جذب شد. پوشش سوزنی برگ دار تالاب در مقایسه با پوشش های پهن برگ صنوبر عناصر غذایی و کربن آلی قابل توجهی در خاک ذخیره کرده است که حتی در بعضی موارد بیشتر از آن ها می باشد. بررسی خصوصیات شیمایی و کیفیت عناصر غذایی خاک در پوشش های مورد مطالعه نشان داد که، جنگل کاری با گونه صنوبر deltoides M.77.5 بهتر و موثرتر از گونه صنوبر euramericana I-214 بود.

جاده ها یکی از مهم ترین و بارزترین عوارض قابل استخراج از تصاویر ماهواره ای بوده و استخراج خودکار (اتوماتیک) آن ها از تصاویر ماهواره ای دارای مزایایی مانند بهنگام رسانی پایگاه های داده در زمان کوتاه و با هزینه کم می باشد. هدف از این پژوهش استخراج خودکار نقشه شبکه جاده های جنگلی با بهره گیری از تصاویر سنجندهLISS_IV  ماهوارهIRS_P6  است. جاده های جنگلی به دلیل وجود عوارض و اشکال نامنظم پیچیدگی ویژه ای برای خودکار دارد. بنابراین روش پژوهش به شکلی طراحی شد که بتواند با این مساله به خوبی مواجه شود. به این منظور در آغاز با بکارگیری یک سامانه فازی منطقه مورد بررسی برروی تصویر ماهواره ای به دو طبقه جاده و غیرجاده طبقه بندی و سپس با بهره گیری از الگوریتم ریخت شناسی (مورفولوژی) ریاضی نقشه شبکه جاده های جنگلی در بخشی از جنگل های استان مازندران منطقه لیره سر به صورت خودکار استخراج شد. نتایج نشان داد روش بکار گرفته شده با ردیابی مسیر جاده به صورت خودکار می تواند نقشه شبکه جاده های جنگلی را با صحت کلی 88 درصد تهیه نماید. همچنین در قسمت هایی از جنگل که جاده در زیر تاج پوشش درختان پنهان و یا مسیر جاده به صورت منقطع بود، الگوریتم ریخت شناسی ریاضی توانست مسیر جاده را به شکل مناسبی استخراج نماید.

جنگل ها از مهم ترین منابع طبیعی و اکولوژیکی در کره ی زمین و از ارکان مهم توسعه ی پایدار در هر کشوری به حساب می آیند. آتش سوزی هر سال حدود 5500 هکتار از جنگل ها را در ایران از بین می برد. در این تحقیق با استفاده از داده های آتش سوزی سازمان جنگل ها در تلفیق با داده های سنجنده ی MODIS بین سال های 91 تا 96 نقاط آتش شناسایی شدند. ازآنجا که بیش از 75 درصد آتش سوزی ها در فصل گرم سال یعنی سه ماه تیر، مرداد و شهریور اتفاق افتاده بود، از داده های این سه ماه برای مدل سازی استفاده شد. پارامترهای مؤثر در وقوع آتش سوزی ارزیابی و پارامترهای وابسته حذف شدند. سپس دو روش رگرسیون چندگانه ی خطی و رگرسیون انطباقی چندمتغیره ی اسپیلاین برای پیش بینی ریسک وقوع آتش سوزی بررسی شدند. برای ارزیابی از چند پارامتر مهم شامل جذر میانگین مربعات خطاها، ضریب تعیین R2، درصد برآورد درست نقاط آتش و غیرآتش و توزیع خطا استفاده شد. نتایج نشان داد که روش رگرسیون انطباقی چندمتغیره ی اسپیلاین با داشتن خطای میانگین مربعات باقی مانده ها داده های آموزشی برابر با 1628/0، R2 داده های آموزشی برابر با 8932/0، درصد پیش بینی درست نقاط آتش آزمایشی نزدیک به 94 درصد، درصد پیش بینی درست نقاط غیرآتش آزمایشی نزدیک به 88 درصد و توزیع مناسب تر خطا عملکرد بهتری نسبت به روش دیگر دارد. این امر در واقع نشان دهنده ی مدل سازی دقیق تر یک روش محلی در مقایسه با یک روش غیرمحلی است. به همین دلیل نقشه ی ریسک تهیه شده با رگرسیون انطباقی چندمتغیره ی اسپیلاین اعتمادپذیری بیشتری از روش دیگر دارد. در نهایت با استفاده از نقشه ی ریسک این روش مناطق پرریسک شناسایی شدند. ویژگی این مناطق شامل فاصله ی کم تا مناطق مسکونی و راه، دارای خاک غنی از مواد عالی، دمای به نسبت زیاد و ارتفاع کم بود.